Dit prachtige handboek over zorgethiek verscheen in 2025. Rodante van der Waal en ik schreven het hoofdstuk ‘Care Ethics, Maternity, and Reproductive Justice’, waarin we teruggaan naar de oorsprong van zorgethiek. We gaan in op het werk van Carol Gilligan die onderzoek deed onder ongepland zwangeren die in de verplichte bedenktijd voor abortus hun morele afwegingen maakten. En op het werk van Sara Ruddick over de praktijken van de primaire zorgverleners voor kinderen (die zij ‘moeders m/v’ noemde, een term waarop ze later terugkwam). En op het werk van Joan Tronto, die zorgethiek politiek relevant maakte.
Ook in de huidige tijd, van wereldwijde onzekerheid en een grimmig geopolitiek klimaat, is feministische politieke zorgethiek relevant. Vragen rondom zorg voor toekomstige generaties en reproductieve rechten staan opnieuw onder druk. Zorgethiek wordt daarmee weer relevant voor datgene wat zwangeren en ouders (kunnen) doen voor borelingen en kinderen. We betrekken het werk van Margaret Urban Walker op verloskundige praktijken waarin obstetrisch geweld plaatsvindt en we analyseren hoe ‘gedwongen identiteiten’ een rol spelen in de machtsdynamiek rondom geboortes. We suggereren dat zorgethiek belangrijke inzichten heeft te bieden voor relationele verloskundige zorg die goed doet aan boreling én barende. Zorgethiek is relevant voor urgente vragen op persoonlijk, professioneel en politieke niveau over zorg, ethiek, ongelijkheid en reproductieve rechten.
Erg trots op dit prachtige boek, samen geredigeerd met Rodante van der Waal en Veronica Mitchell, gepubliceerd in 2025.
Met dit boek hebben we geprobeerd het onderwerp ‘reproductieve rechten’ weer in het hart van de zorgethische aandacht te stellen. De bijdragen komen uit allerlei delen van de wereld, onder andere Australie, Chili, Duitsland, Zwitserland, Finland, Zuid-Afrika, Nederland, Ierland, Pakistan, Portugal, Italie en Zweden, en komen voort uit heel verschillende achtergronden. Alle bijdragen zoeken een link met zorgethiek. Een buitengewoon rijk spectrum aan relevante inzichten in de noodzaak aan reproductieve rechtvaardigheid.
Vanuit mijn werk als trainer / adviseur zorgethiek publiceerde ik in 2008 het ‘Basisboek Zorgethiek’, een boek voor zorgmedewerkers in de verpleegkunde, social work, geestelijke verzorging, paramedische en ook medische beroepen. Het boek werd een groot succes, maar was na 10 herdrukken toe aan een grote revisie. Het herziene ‘Basisboek Zorgethiek’ uit 2022 bevat de nieuwe inzichten uit zorgethiek kreeg ook een speciale ‘brief aan de lezer’ van Joan C. Tronto. Het boek sluit aan bij de eigen zorgbiografie van zorgverleners en hun eigen morele voedingsbodem voor de zorg. Daarnaast bevat het ook theoretische inzichten in wat zorgen nu eigenlijk is, hoe het in de praktijk wordt vormgegeven en welk beleid daaraan ondersteunend is. Het bevat veel verwerkingsopdrachten en oefeningen om alleen of samen met collega’s te doen, en een hoofdstuk over vormgeving van ethiek op organisatieniveau.
De publicatie van het herziene ‘Basisboek Zorgethiek’ was voor Trouw aanleiding voor een uitgebreid interview over deze ‘bestseller’. Je vindt de tekst hier.
Op de website http://www.zorgethiek.nu legde ik uit wat de aanleidingen waren om het boek te herzien. Je vindt de tekst hier.
Voor het Radio 1 programma ‘Spraakmakers’ werd ik in juli 2022 geïnterviewd over de abortusdiscussie. Aanleiding was het terugdraaien van het landelijke recht op abortus door het Amerikaanse hooggerechtshof. Luister hier terug.
Sander en Xanne van WomenInc maken podcasts over zorg en werk. Zij interviewden mij over zelfopoffering en zorg vanuit zorgethiek gezien. Lees hier de hoogtepunten uit de aflevering. Luister hier terug.
Van 2020-2024 bezette ik de bijzondere leerstoel ‘Dialogical Self Theory’ aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In mijn oratie ontwikkelde ik mijn ideeën over het ‘dialogische zelf’ voor de lichamelijke ervaring van zwangerschap, de zelfontwikkeling tijdens het zorgen voor afhankelijke kinderen, en het nadenken over het ‘voortbrengen van nieuw leven’ (‘baarzaam’ zijn). Zie mijn oratie hieronder.
Vanuit mijn academische werk heb ik een uitgebreid internationaal netwerk. Samen met Maurice Hamington en Maureen Sander-Staudt redigeerde ik dit boek met bijdragen over zorgethiek, religie en spiritualiteit. Enerzijds vormen religies en spirituele tradities voor velen een voedingsbodem om te zorgen, anderzijds zijn zij ook beperkend en zelfs schadelijk gebleken voor zorg, bijvoorbeeld in praktijken van overheersing en misbruik. De bijdragen in dit boek komen uit vele delen van de wereld en dragen bij aan een gevarieerde visie op samenhang en tegenspraak tussen zorg en religie/ spiritualiteit.
Mijn proefschrift dat ik in 2014 verdedigde gaat over ‘zelfopoffering’ in de zorg. Dit is een centraal thema in mijn werk gebleven. Vanuit zorgethiek, theologie, feministische en politieke theorie, fenomenologie en hermeneutiek beschouw ik de vraag of zelfopoffering niet een vanzelfsprekend, alledaags en zelfs onmisbaar element is van zorggeven. Ik behandel o.a. werken van Nel Noddings, Joan Tronto, Annelies van Heijst, Axel Honneth, Jean-Luc Marion, en vooral Paul Ricoeur in mijn zoektocht naar een antwoord. Ik kom uit bij een reconceptualisering van het zelf, de relatie, macht, en zingeving, als bouwstenen voor zorgethisch nadenken over zelfopoffering.
Mijn werk als zorgethicus begon met het winnen van een prijs: de Fokkelien van Dijk-Hemmes-scriptieprijs van de (toenmalige) Katholieke Universiteit Brabant in Tilburg. Daardoor werd mijn doctoraalscriptie uitgegeven als boek bij de Tilburg University Press in 1996. Berichtjes in media leidden ertoe dat ik werd uitgenodigd voor lezingen, wat ik sindsdien met veel plezier ben blijven doen.
De scriptie werd begeleid door Annelies van Heijst en behandelt de vraag naar autonomie (zelfbepaling) en heteronomie (bepaling door anderen) binnen zorgrelaties. Ik behandel werken van Noddings die zelfbepaling voorop stelt, Tronto die ‘interdependentie’ centraal stelt, en Levinas die verantwoordelijkheid opvat als antwoord’ op de roep van de ander. Voor vele ethici vormde dit boek een eerste kennismaking met zorgethiek.
Inge van Nistelrooij 